1 januari 2020 en ik kon mensen geen gelukkig nieuwjaar wensen. Waarom? Geen idee. Ik wenste iedereen vooral veel vertrouwen in hun eigen veerkracht toe.

Definitie van veerkracht: het vermogen van systemen (of onderdelen daarvan) om zodanig te reageren op veranderende omstandigheden of verstoringen dat essentiële kenmerken hersteld worden.

Mensen praten over geluk en over zingeving, over verdriet en machteloosheid, over alle kanten van het leven. Bij mij rees de vraag wat het verschil is tussen mensen die ongeveer hetzelfde meemaken en daar toch compleet verschillend mee omgaan. Hoe de een van een bepaalde gebeurtenis totaal van de kaart raakt en de ander natuurlijk wel ontdaan is, maar vrij snel weer terug veert daarvan. Veerkracht.

Hoe meer ik veerkracht in mezelf ontdek en het al dan niet toepassen van veerkracht in anderen observeer, hoe interessanter het wordt. Het toepassen van veerkracht, of misschien nog wel beter gezegd, het vertrouwen op veerkracht, lijkt namelijk los te staan van de intensiteit van de ervaring. Het is niet zo dat de heftigheid van de gebeurtenis altijd in verhouding staat tot de toegepaste veerkracht. De een raakt van het kleinste ding totaal van slag en de ander kan iets heel heftigs meemaken en daar, op een gezonde manier, prima van terugveren.

Ik heb zelf ervaren dat vertrouwen krijgen in de eigen veerkracht te oefenen is. Met kleine stapjes en veel reflectie wordt dat stukje bij beetje groter. Het heeft mijn leven enorm verrijkt. Het maakt me gelukkiger. Niet omdat ik nooit meer tegenspoed ervaar, maar omdat ik steeds dieper voel dat ik van tegenslag weer terugkom. Weer het omarmen van de tijdelijkheid van dingen.

Om me heen zie ik steeds duidelijker het verschil tussen zij die een (groeiend) vertrouwen hebben in eigen veerkracht en zij die elke tegenslag omarmen om het nog dieper in de put glijden te rechtvaardigen. ‘Zie mij eens steeds zieliger zijn!’. Met het groeien van het vertrouwen in mijn eigen veerkracht groeit ook de afstand tussen mij en die groep mensen. Ik kan het niet meer, om steeds maar dat zielig te aaien en iemand verder en verder de put in te zien glijden. Onmacht aan mijn zijde? Ongetwijfeld! Mijn tekortkoming? Wellicht. Ik noem het zelfzorg. Niet meer trekken aan mensen die liever achterom dan vooruit kijken. Ieder mens zijn eigen richting.

Veerkracht heeft nog een prachtig aspect. Namelijk opvoeding. Het is onnavolgbaar prachtig om kinderen aan de hand te nemen en ze stukje bij beetje vertrouwen te laten ervaren in hun eigen veerkracht. Sterker nog, ik denk steeds vaker dat het andersom is. Kinderen zijn van nature veerkrachtig en het wordt ze afgeleerd. Door ruimte te geven aan de natuurlijke veerkracht van kinderen, open te staan voor de spiegels die je daarin van je kinderen krijgt en samen hardop die dingen uit durft te spreken, komt er een totaal nieuwe dynamiek.
Als ouders lijken we soms terecht te zijn gekomen in een wereld waarin we onze koters voor alles willen behoeden. Er mag geen haat, onrecht, geweld meer zijn in de wereld. Hoe prachtig zou de wereld zijn als iedereen zijn eigen pad kon lopen in vertrouwen weer op kunnen staan, zelfs als iemand anders je laat struikelen? Of jij iemand anders zou laten struikelen. Als het niet meer nodig is om altijd te scannen op de lengte van andermans tenen, omdat je weet dat als je er per ongeluk op gaat staan, die ander over de veerkracht beschikt daarna weer verder te gaan. Genoeg stof tot nadenken.

Ik wens iedereen enorm veel vertrouwen in de eigen veerkracht.

Laat ik beginnen met dat in bijna alle gevallen medeleven iets moois is. Er kan weinig verkeerd gaan. Toch ging het ooit ten koste van mezelf. Nu niet meer. Ik zie veel mensen om me heen worstelen met medeleven wat ten koste gaat van zichzelf. Mensen die van mij graag horen hoe ik dat anders doe. Dus vandaar dat ik dacht, ik schrijf het eens op. Ik wil graag duidelijk maken dat het hier een persoonlijke beleving betreft en dit niet op wetenschappelijke onderbouwde toestanden is gebaseerd. Ja dit is een disclaimer, maar ik wil heel graag duidelijk laten zijn dat dit mijn verhaal is, geen absolute waarheid. 

Voor mij zit er dus, zo heb ik ontdekt, een verschil tussen empathie en compassie. Dit leerde ik verwoorden door een podcast van Byron Katie.
Empathie is voor mij: “jij voelt verdriet en ik ga mee met jou jouw verdriet voelen. Dan zijn we samen verdrietig en dat noem ik medeleven.” In veel gevallen heeft de empathische veel last van en is de verdrietige er weinig mee geholpen. Ik heb het meegemaakt dat ik iemand zat te troosten omdat ze mee aan het leven waren met mijn verdriet. Daarbij maakt dat als je van iemand anders verdriet, jouw verdriet maakt, jij dat verdriet ook op jouw manier gaat beleven. Daarmee ontneem je vaak de verdrietige de ruimte om iets juist op zijn/haar manier te beleven. Je gaat eigenlijk jouw manier van verdrietig zijn opdringen aan die ander onder de noemer van ‘medeleven’. Als die ander dat dan afwijst, heb je ruzie. “Jij laat mij niet toe in je verdriet.” En meer van zulks volgt.
Bij groot verdriet moet de verdrietige dus in zo’n geval om medeleven te ervaren met de mensen om hem heen rekening gaan houden. Nee, dat doe je niet bewust, dat gaat heel subtiel. Wat er wel vaak gebeurd is dat er afstand genomen wordt. Door de verdrietige want die wilt op zijn eigen manier verdrietig kunnen zijn. Ook door de medelevende, want op deze manier meeleven kost een hele hoop energie, je houdt het niet vol. 


Dan kom je bij compassie: iemand die verdrietig is alle ruimte bieden om zijn verdriet op zijn manier te beleven. Er zijn, luisteren, je schouder nat laten huilen of boksbal zijn indien nodig. Niet zelf verdrietig zijn, maar die ander verdrietig laten zijn. Durven zeggen “Ik weet niet hoe dit voelt.” “Ik kan dit niet beter maken voor je.”. Eenvoudig weg ruimte geven aan wat er is. Als je verdrietig bent en iemand wilt dat verdriet wilt wegnemen, kan dat door die ander ervaren worden als ‘mijn verdriet mag er niet zijn’ met weerstand als gevolg. Verdriet (of eigenlijk welke algemeen ongewenste emotie) de ruimte geven om er te laten zijn, resulteert in de praktijk vaak dat het alleen daardoor al lichter wordt. Iets wat er mag zijn gaat uit de weerstand en wat uit de weerstand gaat, kost veel minder energie. 


Nu zit er een hele dikke adder onder het gras. Die adder heet onmacht. Onmacht is de grootste fucker van allemaal. Immers om iemand waar jij van houdt verdriet te zien hebben, potjandorie, dát doet dus pijn bij jou! Da’s jouw pijn in dit verhaal. Het is die onmacht die ons vaak stuurt naar de weerstand. Je wilt die ander niet verdrietig zien, je wilt dat alles beter en lichter wordt, maar dat lukt niet. Vaak met frustratie tot gevolg. De oplossing is even moeilijk als eenvoudig. Geef jouw onmacht net zo de ruimte om er te zijn als het verdriet van die ander. Huil samen, scheld samen, doe wat jullie samen nodig hebben. Geef het de ruimte.

Het was dinsdag. Al had ik het gevoel dat het woensdag was. We zouden namelijk eerst op woensdag naar Palma gaan maar nu deden we het op dinsdag. In mijn hoofd zou die verwarring blijven.


We hadden een prachtige treinrit door de bergen gemaakt. Een hele coupe voor onszelf terwijl later bleek dat de trein achter ons stampvol zat.


Op het kleine stationnetje bekeken we de wandelroute naar de kathedraal. We liepen een raar straatje in waar een kerkje stond. Klein. Het hoorde bij het klooster van Santa Magdalena. Mijn ouders wonen in een straat vernoemd naar deze heilige dus de toon was gezet. Ik wilde naar binnen. Ik wil altijd naar binnen bij kerkjes. Immers al van kleins af aan werd de liefde voor deze gebouwen er met de paplepel in gegoten.


Het was een hele vreemde donkere plek. Er lag een mummie opgebaard. Ik denk van een heilig verklaarde moeder overste.


We liepen een rondje en gingen weer naar buiten. We liepen een voetgangersstraat in. Schitterde 5 sterren hotels, nog mooiere winkels. Mijn aandacht werd getrokken tot het volgende kerkje, deze was van Sant Jaume. We stapten binnen, heel licht én er was muziek, prachtige muziek.


We liepen een stukje en ik ging op een bankje zitten. En daar trof ik God. Op mijn eigen manier heb ik zitten bidden dat iemand iets voor pappa moest doen. Want dit kon zo niet langer. Er moest iets gebeuren. Tranen vloeiden rijkelijk. Voor het eerst in jaren vroeg ik iets. Meestal bid ik uit dankbaarheid. Dankbaar voor alles wat is. Er is zoveel moois. Toch, nu was het anders. Er moest iets gebeuren. “Help hem dan, alsjeblieft doe iets!” Ik smeekte. De hand van mijn liefste troostend op mijn schouder.


We wilden een kaarsje branden maar hadden geen klein geld. Ik heb een briefje van 10 euro in dat kastje gefrommeld en samen hebben we die hele kerk in lichterlaaie gezet. Het moest. Het moest gehoord worden.
De muziek van dat moment, zo enorm prachtig en zielenklievend, kan ik nu nog steeds niet luisteren zonder dat het me naar de keel grijpt.


De stralende dag en mijn lief sloegen warme armen om me heen en we wandelden verder. Aangekomen in de Kathedraal van Palma de Mallorca wandelden we een rondje. Verwonderd over hoe dit imposante bouwwerk de eerdere ervaring in dat kleine kerkje van Sant Jaume niet kon overtreffen.


In de hoek van de kathedraal was een plekje met mandjes. Verschillende mandjes voor verschillende talen. Ik trok een papiertje uit het mandje met Engelse bijbelcitaten en las: “Blessed are the merciful, for they will be shown mercy” Mt5, 7.


Een uur later ging mijn telefoon. Pappa was met de ambulance onderweg naar het ziekenhuis. “Het ging niet meer. Er moet iets gebeuren.” Zei mijn moeder. Op dat moment kwam er een enorme rust over me. Ik wist dat ik gehoord was.


Twee dagen later, het was de nacht van donderdag op vrijdag, ging de telefoon. Het was mis. We vlogen diezelfde middag terug en ik was op tijd om afscheid te nemen van de man die mij mijn leven schonk. Hij bleek ALS te hebben. Het feit dat we dat tot dat moment niet hebben geweten, dat we al die zware moeilijke maanden van niet weten, wel hoop hadden mogen koesteren en dat het allemaal vredig en snel is mogen gaan, brengt me elke dag terug bij die dag in Palma de Mallorca. He was shown mercy.